Kroniek mei 2008
Op dezelfde parkeerplaats, op de grens van de provincie Cluj, stoppen we. We zijn in Roemenië. Nog een paar uur rijden verwijderd van Erdö. De parkeerplaats ligt hoog in de bergen. Het is een pittige klim. Langs ons rijden in eindeloze rij auto´s en vrachtwagens. Mijn gedachten gaan terug naar 6 jaar geleden. Toen zaten we hier ook op weg naar Erdö. Toen af en toe een auto en een steunende en kreunende Roman diesel die moeizaam naar boven kwam. Wat een verschil met toen. Het is een beeld dat de dagen daarop nog dikwijls terug komt. Overvolle wegen, eindeloze colonnes vrachtwagens. De vrachtwagens, zij worden voor mij deze dagen het zichtbare teken van de verandering.
Als we het terrein van de pastorie oprijden, lijkt de tijd stil gestaan te hebben. Alles lijkt nog op precies dezelfde plaats te staan als bij het vorige bezoek. In het dorp nog altijd dezelfde armoede, slecht verzorgde huizen en mensen. Maar ook in Erdö de bijna onophoudelijke stroom auto´s. Na een paar dagen vallen de contrasten steeds sterker op. Ontwikkeling en stilstand, die achteruitgang is.
De verschillen met Pendrecht zijn groot. Ook wie er niet geweest is, kan zich dat voorstellen. Daar hoef ik niet over uit te wijden. Het zijn wat losse opmerkingen van onze gastheer en zijn vrouw, van bewoners van Erdö die mij in Erdö het gevoel geven tegelijk in Pendrecht te zijn. Er is een overeenstemming, waardoor oorspronkelijke bewoners van Pendrecht de bewoners van Erdö kunnen herkennen.
Pendrecht is in betrekkelijk korte tijd intensief veranderd. Daarover is in deze kroniek veel geschreven. Van dorp naar deel van de stad. Oude, vertrouwde gewoonten pasten niet meer in de nieuwe situatie. Instellingen die bekend waren verdwenen. Anonieme organen kwamen er voor terug. Bewoners raakten de greep op hun leven kwijt, werden vreemdeling in hun eigen buurt. Moeite kost het om in een omgeving die je vreemd geworden is te overleven.
Precies dat zag ik de afgelopen dagen in Roemenië gebeuren. In hoog tempo dringt de Europese moderne wereld een traditionele samenleving binnen, onomkoombaar, onomkeerbaar. Dan gaat het om fysieke aanpassingen, nieuwe huizen, nieuwe bedrijven, nieuwe banen. Het gaat ook om psychische aanpassingen. Die zijn misschien nog wel belangrijker. Andere opvattingen over relatie ouders en kinderen, geloof, sexualiteit. Oude en vertrouwde waarden waar je opeens niets meer mee kunt. Er zijn er die daarvan profiteren; die de slag maken en mee kunnen in alle veranderingen. Zij staan aan de goede kant. Velen maken de snelle verandering niet mee. Zij blijven achter, ontheemd en onthutst.
De vrachtwagens zijn het teken van deze verandering. Bijna letterlijk, met geweld brengen zij de nieuwe wereld binnen. Daar is haast bij. Wie niet snel genoeg is, wordt letterlijk van de weg gereden. De verandering is niet te stuiten en het is goed. Heimwee naar het verleden, hoe begrijpelijk ook, levert alleen maar frustraties op. Dat hebben we in Pendrecht geleerd. Aandacht voor de groepen die achterblijven is geboden. Hier in Pendrecht en daar in Erdö. Als dat niet gebeurt, kan frustratie een explosief mengsel zijn.
At Polhuis
