Gespreksnotitie beleid
A. Inleiding
De in januari 2008 gevormde Protestantse gemeente Rotterdam Zuid (PgRZ) werkt op dit moment aan een beleidsplan voor de nieuw gevormde gemeente. Het hebben van een beleidsplan is kerkordelijk voorgeschreven. Bij het tot stand komen van de PgRZ heeft de RCBB nadrukkelijk bij haar toestemming voor de fusie de voorwaarde genoemd dat de PgRZ uiterlijk eind 2008 een beleidsplan moest hebben.
In het beleidsplan komen veel zaken aan de orde. In dit verband wordt verwezen naar de door de AK aan de wijkkerkenraden en Colleges toestuurde notitie `Op weg naar een beleidsplan voor de PgRZ´ (april 2008).
In dit beleidsplan dient o.a. aan gegeven te worden wat de predikantsformatie van de PgRZ zal zijn, de organisatie van de gemeente en de toekomst van de gebouwen. Juist de mogelijkheid om met elkaar beleid te kunnen formuleren met het oog op de toekomst van de kerk in Zuid was een belangrijke drijfveer voor het tot stand komen van de PgRZ.
Ter voorbereiding van besluitvorming over deze zaken is deze notitie geschreven. Zij is bedoeld als gespreksnotitie voor de AK, de wijkkerkenraden en de Colleges. In deze notitie worden scenario´s ontwikkelt, die bepalend zijn voor de koers die de PgRZ in de komende jaren gaat. Het is de bedoeling dat eind december voor een scenario gekozen is. Dat scenario wordt dan de komende jaren nader uitgewerkt.
B. Huidige situatie
I. Financieel
Er wordt van uit gegaan dat de situatie van de PgRZ bij de leden van de AK, wijkkerkenraden en Colleges bekend is. Een korte beschrijving van met name de knelpunten waar de PgRZ nu en in de komende jaren voor staat, is voldoende.
Bij de vorming van de PgRZ is afgesproken dat de gemeente als geheel en de wijkgemeenten uiterlijk in 2010 een sluitende begroting hebben (de RCBB-norm). Wat de consequenties daarvan met name voor de predikantsformatie zijn, is inmiddels door het College van Kerkrentmeesters berekend. Met uitzondering van de Maranathawijkgemeente is er geen enkele andere wijkgemeente meer in staat om uit het ´levend´geld en de rente een fulltime predikant te beroepen.
De PgRZ heeft toestemming van de RCBB om onder bepaalde voorwaarden voor een bepaalde tijd geld aan het vermogen te ontrekken om predikantsformatie aan te vullen. In de praktijk van de PgRZ betekent dat op dit moment, dat wijkgemeenten uit hun ´eigen´ vermogen, met toestemming van AK en College, een deel mogen onttrekken. Het gaat dan m.n om projecten gericht op de toekomst van de (wijk)gemeente. De aanvulling op de (basis)predikantsformatie moet in een redelijke verhouding staan tot de uit ´levend´ geld mogelijke (basis)formatie en de onttrekking aan het vermogen moet zodanig zijn, dat er voor de (basis)predikantsformatie voldoende middelen overblijven (rente op het vermogen moet zodanig blijven dat de basisformatie betaald kan blijven). Als vuistregel kan, afhankelijk van de hoogte van het beschikbare kapitaal, eer van uitgegaan worden dat er maximaal tot een kwart van de beschikbare (basis)formatie uit het kapitaal aan de (basis)formatie toegevoegd kan worden.
Rekening houdend met deze mogelijkheid tot aanvulling zijn er in de PgRZ drie wijkgemeenten die in de komende jaren wellicht in staat zijn een fulltime predikant te kunnen beroepen. Naast de Maranathawijkgemeente, de wijkgemeente Hervormd Charlois en de wijkgemeente Hervormd Lombardijen.
Voor de overige wijkgemeenten ziet het beeld er als volgt uit:
Gereformeerd Charlois, basis 0,6, aanvulling mogelijk vanuit kapitaal tot maximaal 0,8
Pendrecht/Heijplaat, basis 0,5, aanvulling mogelijk vanuit kapitaal tot maximaal 0,7
Hervormd Vreewijk, basis 0,4, aanvulling mogelijk vanuit kapitaal tot maximaal 0,6
Gereformeerd Zuid, basis 0,0, geen aanvulling mogelijk vanuit kapitaal
Protestants Zuidwijk, basis 0,2, geen aanvulling mogelijk vanuit kapitaal
In het overzicht is geen rekening gehouden met de in de wijken werkende kerkelijk werkers. In de berekening is de voor het pastoraat beschikbare bedrag in zijn geheel toegerekend aan predikantsformatie. Als er gekozen wordt voor kerkelijk werkers gaat dat dus ten koste van de predikantsformatie.
II. Personeel
Naast de financiële situatie is de bemensing van een wijkgemeente van belang. Kerkordelijk dient elke wijkgemeente een kerkenraad te hebben, waarin alle ambten vertegenwoordigd zijn, naast de predikant, twee ouderlingen, twee ouderling-kerkrentmeesters en drie diakenen. Indien een gemeente minder dan 300 leden heeft, kan er volstaan worden met een kleiner aantal. Wel blijft de bepaling bestaan dat alle ambten vertegenwoordigd dienen te zijn. (Ord. 4,6).
Ambtsdragers kunnen maximaal 8 jaar lid zijn van de kerkenraad. In bijzondere gevallen kan het BM van de classis dispensatie verlenen. Dan kan de ambtstermijn uitlopen tot 12 jaar. (Ord. 3.7).
Worden deze regels strikt toegepast in de PgRZ, dan heeft een groot deel van de wijkgemeenten geen kerkordelijk juiste kerkenraad meer. Dat geldt voor zo ver nagegaan kan worden voor: Gereformeerd Charlois, Protestants Zuidwijk, Protestants Pendrecht, Hervormd Vreewijk, Gereformeerd Zuid. Het geldt ook als Protestants Zuidwijk en Protestants Pendrecht een nieuwe wijkgemeente vormen.
Een met deze situatie samenhangend probleem is het beheer van de financiële middelen. In het vigerende decentralisatie-beleid zijn het de wijkgemeenten die voor de inzet van de middelen in eerste instantie verantwoordelijk zijn. Wat nu als er in feite geen sprake meer is van een kerkordelijk bestaande kerkenraad. Het gevaar is niet denkbeeldig dat enkelingen dan het beleid gaan bepalen.
Voor de Maranathawijkgemeente, Hervormd Lombardijen en Hervormd Charlois is de situatie iets gunstiger.
Voor de hele PgRZ geldt dat ten aanzien van dit punt de toekomst zorgelijk is door de in de komende jaren doorzettende vergrijzing.
III. Predikanten
Door vertrek en emeritaat van predikanten zijn er en ontstaan er in de volgende wijkgemeenten vacatures: Zuidwijk, Gereformeerd Zuid, Pendrecht (2009), Hervormd Charlois (2010). Op dit moment is ook Hervormd Lombardijen vakant. Er wordt vanuit gegaan dat deze vacature in 2009 vervuld is.
IV. Conclusies-
- Bij ongewijzigd beleid dreigt een versnippering van predikantsformatie
- De PgRZ heeft nu en zeker in de komende jaren onvoldoende menskracht ter beschikking om kerkordelijk vereiste (wijk)kerkenraden te vormen.
- Nu reeds worden (wijk)kerkenraden gevormd met allerlei kunstgrepen, dispensaties en andere constructies.
- Bij ongewijzigd beleid wordt een goed op de toekomst gericht financieel beleid ten dienste van de hele gemeente in Rotterdam-Zuid moeilijk
- Door de ontstane en te ontstane predikantsvacatures is er een unieke kans tot herstructurering van de gemeente over te gaan.
C. Toekomstige situatie
Er zijn twee scenario´s denkbaar die richtinggevend kunnen zijn voor het te formuleren beleid voor de toekomst van de PgRZ.
Scenario 1: het wijkgemeente-model: één centrale gemeente met wijkgemeenten
Scenario 2: het profielen-model: één centrale gemeente zonder wijkgemeenten
a. het wijkgemeente-model
Uitgangspunt voor de organisatie van de PgRZ blijft de territoriaal bepaalde wijkgemeente. De vraag die dan beantwoord moet worden is of de huidige situatie gecontinueerd moet worden of dat de gemeente nu zo gereorganiseerd moet worden dat er voldaan wordt aan de minimale kerkordelijke vereisten?
Om en indruk te geven wat dit laatste voor de gemeente betekent het volgende.
Er dienen wijkgemeenten gevormd te worden die zowel financieel als personeel aan de eisen voldoen. Dispensaties worden slechts in het uiterste geval aangevraagd. In de PgRZ blijven dan 4 wijkgemeenten bestaan: Hervormd Charlois , Maranathawijkgemeente, Hervormd Lombardijen. De andere wijkgemeenten gaan op in een nieuwe wijkgemeente. De AK gaat daartoe over conform ord. 2.16.7. Aan de nieuwe wijkgemeente wordt formatie toegekend en gebouwen.
Voordeel van deze constructie is dat de wijkkernen die in de nieuwe wijkgemeente opgaan kunnen blijven bestaan.
Kerkrentmeesterlijk blijft de wijkgemeente het bepalende principe.
Overwogen kan worden om de predikanten, na overleg met de wijkkerkenraden door de AK te laten beroepen.
b. het profielenmodel
In de aanloop naar de PgRZ is in de toenmalige hervormde gemeente uitgebreid gesproken over het profielenmodel. Omdat voorrang gegeven werd aan de tot standkoming van de PgRZ is dit gesprek afgebroken, met de afspraak er na de vorming van de PgRZ op terug te komen. De vraag is of dit moment nu aangebroken is?
Uitgangspunt voor de organisatie van de PgRZ is in het profielen model de door de AK vast te stellen profielen. Onder profiel wordt een met elkaar samenhangend aantal activiteiten bedoeld, bepaald vanuit één duidelijke kern. Voor een profiel kan de kerkelijke/geestelijke kleur bepalend zijn. Bij dit model gaat het er om dat het profiel zo scherp mogelijk wordt
De territoriaal bepaalde organisatie is in dit model verlaten. Elk profiel werkt voor de gehele gemeente op het territoir van de gehele gemeente. Elk profiel heeft dus uitstraling naar de hele gemeente. Aan de gemeenteleden wordt gevraagd bij welk profiel zij zich willen aansluiten. Kerkordelijk zou dit model kunnen passen als een gemeente met een kerkenraad en werkgroepen (ord. 4.10). De predikanten worden na overleg met de profielraden door de AK beroepen.
Keuze voor een profielenmodel schept mogelijkheden voor een duidelijke inzet van de kerk voor de komende jaren. Een versnippering van de werkkracht wordt voorkomen.
Kerkrentmeesterlijk is er één College voor de hele gemeente. In principe kan het hele vermogen ingezet worden voor taken binnen de hele gemeente.
Om en indruk te geven wat dit voor de gemeente betekent het volgende.
Ingezet wordt op de versterking van de sterke delen van de huidige gemeente: Maranatha, Hervormd Charlois en Lombardijen. Dat is de strategische keus die voor de toekomst gemaakt wordt. Voor deze profielen worden profielraden ingesteld, die door leden van de hele gemeente bemenst kunnen worden.
Denkbaar is dat Charlois zich met name profileert op de gerichtheid van de gemeente naar buiten, de stadssamenleving, het gesprek met de overheid, vragen van de multicultistad. Lombardijen kan zich profileren door zich te concentreren op de vragen van de moderne stadszending en evangelisatie. Met de Maranathagemeente kan overlegd worden of zij zich voor het jongerenwerk dienstbaar wil maken aan de hele gemeente.
Om de profieltaken goed te kunnen uitvoeren worden aan de drie profielen extra menskracht toegevoegd, hetzij uit eigen middelen van de (Centrale) gemeente, hetzij extern geworven.
Bij de keus voor het profielenmodel zal nog een geruim aantal jaren aandacht moeten blijven voor die gemeenteleden die zich niet bij een profiel willen of kunnen aansluiten. Zeker pastoraat en onder bepaalde condities ook kerkdiensten moeten voor hen beschikbaar blijven. Naast de profielen zal er dan ook een commissie van de AK gevormd moeten worden, waaraan ook predikantsformatie verbonden is, die verantwoordelijk is voor deze groep veelal oudere gemeenteleden .
D. Besluitvorming
In december moet een besluit genomen worden over de koers die de PgRZ de komende jaren gaat ten aanzien van de inrichting van de gemeente. Dat besluit wordt in de AK genomen.
Op weg daar naar toe, worden er een paar gespreksavonden georganiseerd voor ambtsdragers van de gemeente. De tijdens de gesprekken gemaakte opmerkingen worden zo mogelijk in het besluitvoorstel verwerkt.
Daarnaast wordt dit stuk toegestuurd aan de wijkkerkenraden. Ook hen wordt gevraagd op de notitie te reageren en zich voor een scenario uit te spreken. Aan de wijkkerkenraden wordt het overgelaten of zij door middel van gemeenteavonden de eigen leden wensen te informeren.
In tijd ziet dat er als volgt uit.
Augustus 2008 toezending van de gespreksnotitie aan AK, de wijkkerkenraden en ambtsdragers van de gemeente
16 oktober 2008 1e gespreksavond over de notitie (ambtsdragersvergadering)
27 november 2008 2e gespreksavond over de notitie
18 december 2008 besluitvorming in de AK
Rotterdam, 11 augustus 2008
