Terpstra en Van Gogh

Na de moord op Theo van Gogh werd in Amsterdam een monument voor hem opgericht. Het kostte enige moeite, maar het kwam er. Bij de onthulling sprak ook cabaretier Teeuwen. Ik citeer: ´Zet God op de pot steek die profeet maar in je reet´. Niet bepaald genuanceerde taal, maar wel enigszins in de traditie van de man voor wie het monument werd opgericht. Van Gogh schuwde de belediging niet, noch van Christenen, noch van Islamieten. Het kostte Van Gogh zijn leven. Ritueel werd hij als een onrein varken afgeslacht door een overtuigde, zich op de Koran beroepende gelovige. Was Mohammed B. een doorgedraaide fanaticus, waarvan de hoofdstroom van de Islam zich vol afkeer afwendde? Ik zou het graag willen geloven, maar kan het niet. De film die Van Gogh maakte mag en kan tot op de dag van vandaag niet getoond worden. Niet omdat die film geen serieus probleem aan de orde stelt, maar omdat er gevreesd wordt voor de levens van de medewerkers van het productiebedrijf. Binnen de Islam zijn er nogal wat gelovigen die Mohammed B. gelijk geven. Teeuwen voelde dat feilloos aan. Met zijn grove uitspraak liet hij merken dat hij niet zoals velen van zijn vakbroeders mee wilde doen met een uit angst zelfgekozen zelfcensuur. Provocerend liet hij zo weten dat Mohammed B. met deze godsdienst niet in Nederland thuishoorde. Daar moet geen millimeter van afgeweken worden.

Hoewel de taal van Van Gogh en Teeuwen niet de mijne is, heb ik er mij nooit aan gestoord. Integendeel, voor mij was het het teken dat de Islam en daarmee de gelovigen uiteindelijk serieus genomen werden. Net als het Christelijke geloof werd het onderdeel van het publieke en intellectuele debat. Dat het daarin niet zachtzinnig toegaat, weet ik vanuit de Christelijke traditie maar al te goed. Rijp en groen, wetenschappelijke zin en onzin wisselen elkaar af. Laat het christelijke geloof maar op het publieke forum uitleggen dat het in de kern een vredelievende godsdienst is, hoe het met de oorlogszuchtige en discriminerende Bijbelteksten omgaat. Die zelfde vragen moeten ook met recht gesteld worden aan de Islam, misschien op dit moment in de geschiedenis nog indringender dan aan het christendom. Er zijn toch ondertussen genoeg goed ingevoerde Koran kenners die met redenen omkleed ernstige vragen stellen bij de kern van de boodschap van de Koran. Niet de minste van die vragen is of de Koran ten diepste niet een gewelddadige God verkondigt en dus ook een gewelddadige levenshouding bepleit. De praktijk laat mij te veel voorbeelden zien om die vragen nu al als niet terzake terzijde te schuiven. Ik zou dat lastige debat graag gevoerd zien in onze samenleving.

Zo´n debat komt er niet als het aan Terpstra ligt. Ik kon mijn ogen niet geloven toen ik zijn oproep las. Hij wil een samenleving waarin mensen op basis van respect voor elkaars eigenheid met elkaar samenleven. Wie wil dat niet, zou ik zeggen. Ik heb er tot diep in de jaren 90 ook in geloofd. Uit de droom ben ik geholpen door mensen als Mohammed B.. Zijn daad liet zien dat hij en met hem velen geen enkel respect hebben voor de samenleving en de eigenheid van mensen die hier wonen. Hij uitte dat op extreme wijze, maar vraag het aan de gemiddelde islamitische nieuwkomer (tot in het derde geslacht) in onze samenleving. U zult schrikken van de beelden die zij van onze samenleving hebben. Respect is dan niet het eerste woord dat opkomt.

Precies dat is het wat Wilders, toegegeven ook extreem, aan de oppervlakte brengt en wat door velen in onze samenleving herkend wordt. Om hem nu oorzaak van de verwildering te noemen, lijkt mij dan ook misplaatst. Dan worden oorzaak en gevolg omgedraaid. Wat erger is, dan worden islamitische gelovigen opnieuw in de slachtofferrol geduwd en aanhangers van Wilders als racisten afgeschreven. Het is beter met Wilders het debat aan te gaan. Nog beter is het om onophoudelijk de Islam en Christendom en alle andere religies en geloofsopvattingen uiterst kritisch te bevragen, hoe lastig de aanhangers dat ook vinden.

Terpstra roept ook de kerken op mee te doen in de anti Wilders alliantie. Ik laat nu al als lid van de kerk weten dat ik daaraan niet meedoe. Ik ga liever bloemen leggen bij het monument voor Van Gogh. Het mag niet gebeuren dat de Schreeuw als teken van vrije meningsuiting toch nog gesmoord wordt, zelfs niet als dat onder het mom van de redelijkheid gevraagd wordt.

At Polhuis

Centraal Weekblad, 13 december 2007